شربت سرفه پروسپان انگلهارد

شربت سرفه پروسپان انگلهارد یکی از شناخته‌شده‌ترین فرآورده‌های گیاهی برای تسکین سرفه و بهبود عملکرد دستگاه تنفسی است؛ محصولی که به‌واسطه عصاره استانداردشده برگ پیچک، همزمان خاصیت خلط‌آوری، ضدالتهابی و شل‌کنندگی عضلات صاف برونش‌ها دارد. این شربت در سال‌های اخیر به‌عنوان یک گزینه قابل‌اعتماد برای سرفه‌های خشک، تحریکی و خلط‌دار مورد استفاده قرار می‌گیرد و به‌دلیل ترکیب گیاهی و فرمول بدون الکل، در گروه‌های مختلف سنی—including کودکان—کاربرد دارد.

ترکیبات مؤثر شربت سرفه پروسپان انگلهارد و نقش هرکدام در بهبود سرفه

عصاره خشک برگ پیچک (EA 575)

این عصاره، مؤثرترین جزء شربت پروسپان است و از برگ‌های گیاه پیچک استخراج می‌شود. بخش عمده قدرت درمانی آن به گروهی از مواد فعال به‌نام ساپونین‌ها به‌خصوص آلفاهدرین برمی‌گردد. این ترکیبات چند نقش مهم در کاهش علائم تنفسی دارند:

شل‌کردن عضلات صاف برونش‌ها: باعث کاهش اسپاسم و بازشدن راه‌های هوایی می‌شود؛ بنابراین مناسب سرفه‌های همراه با تنگی‌نفس، گرفتگی یا احساس فشار در قفسه سینه است.

کاهش التهاب مخاط تنفسی: برگ پیچک اثر ضدالتهابی دارد و تحریک‌پذیری گلو و برونش‌ها را کم می‌کند؛ موضوعی که در سرفه‌های مکرر، خشک یا تحریکی اهمیت ویژه دارد.

رقیق‌کردن و خروج بهتر خلط: ساپونین‌ها چسبندگی مخاط غلیظ را کاهش داده و جریان طبیعی ترشحات تنفسی را بهبود می‌دهند؛ در نتیجه سرفه‌های خلط‌دار راحت‌تر تخلیه می‌شوند و سرفه‌های گیرکرده کمتر ایجاد می‌شود.

اثر آنتی‌اکسیدانی و محافظت از بافت‌ها: به‌صورت غیرمستقیم با کاهش آسیب‌های سلولی ناشی از التهاب طولانی‌مدت، به ترمیم سریع‌تر بافت‌های تحریک‌شده کمک می‌کند.

نحوه اثرگذاری عصاره پیچک در کاهش التهاب و باز شدن راه‌های تنفسی

شل‌کردن عضلات صاف برونش‌ها (Bronchospasmolytic Effect)

ساپونین‌های موجود در برگ پیچک به‌خصوص آلفاهدرین مستقیما روی عضلات صاف دیواره برونش‌ها اثر می‌گذارند. این عضلات زمانی که دچار اسپاسم یا سفتی شوند، راه هوایی تنگ می‌شود و بیمار سرفه‌های مکرر، خس‌خس یا تنگی‌نفس را تجربه می‌کند. عصاره پیچک با کاهش این اسپاسم:

قطر برونش‌ها را بیشتر می‌کند؛

جریان هوا را راحت‌تر عبور می‌دهد؛

احساس گرفتگی و فشار قفسه سینه را کاهش می‌دهد.

این مکانیسم باعث می‌شود سرفه‌هایی که همراه با انقباض راه‌های هوایی هستند، سریع‌تر آرام شوند.

کاهش التهاب مخاط دستگاه تنفسی

یکی از دلایل اصلی سرفه‌های پایدار، التهاب مخاط است؛ مخاطی که متورم شده و حساسیت عصبی آن افزایش پیدا کرده است. عصاره پیچک دارای ترکیبات ضدالتهابی طبیعی است که به کاهش این تورم و تحریک‌پذیری کمک می‌کنند.

نتایج این فرایند:

کاهش سوزش گلو و راه‌های تنفسی؛

کاهش تعداد دفعات سرفه‌های تحریکی؛

ایجاد احساس تنفس راحت‌تر بدون خشکی و سوزش.

رقیق‌کردن خلط و بهبود تخلیه طبیعی آن  (Mucolytic & Secretolytic Effect)

وقتی خلط غلیظ و چسبنده روی دیواره برونش‌ها می‌نشیند، تخلیه‌ی آن سخت‌تر می‌شود؛ به همین دلیل بیمار مدام سرفه می‌کند ولی خروج خلط دشوار است. ساپونین‌ها با کاهش ویسکوزیته (غِلَظت) مخاط:

خلط را روان‌تر می‌کنند؛

حرکت مژک‌های تنفسی را تقویت می‌کنند؛

تخلیه‌ طبیعی و بدون زورزدن مخاط را آسان می‌سازند.

در نتیجه هم شدت سرفه کاهش می‌یابد و هم سینه سبک‌تر می‌شود.

موارد مصرف شربت پروسپان؛ مناسب برای چه نوع سرفه‌هایی است

سرفه خشک و تحریکی

سرفه‌های خلط‌دار با مخاط غلیظ

سرفه همراه با اسپاسم و تنگی راه‌های هوایی

سرفه ناشی از سرماخوردگی و عفونت‌های خفیف تنفسی

سرفه‌های شبانه کودکان

نحوه مصرف شربت پروسپان

مقدار مصرف معمول:

کودکان ۱ تا ۵ سال:

۲.۵ میلی‌لیتر سه بار در روز

کودکان ۶ تا ۱۲ سال:

۵ میلی‌لیتر سه بار در روز

بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال:

۵ میلی‌لیتر دو تا سه بار در روز (بسته به شدت سرفه)

نکات مهم در مصرف:

شیشه قبل از استفاده خوب تکان داده شود.

می‌توان شربت را با یا بدون غذا مصرف کرد.

دوره مصرف توصیه‌شده حداقل یک هفته است.

حتی پس از کاهش سرفه، بهتر است مصرف ۲–۳ روز ادامه پیدا کند تا التهاب کاملا فروکش کند.

در صورتی که علائم بیش از یک هفته ادامه داشت یا تب اضافه شد، نیاز به بررسی پزشکی وجود دارد.

عوارض احتمالی و موارد منع مصرف شربت پروسپان

عوارض احتمالی شربت پروسپان

در بیشتر موارد، پروسپان به‌خوبی تحمل می‌شود و فقط درصد کمی از مصرف‌کنندگان ممکن است دچار عوارض خفیف و کوتاه‌مدت شوند. شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

الف) مشکلات گوارشی خفیف

درد خفیف معده

حالت تهوع

دل‌پیچه

افزایش حرکات روده

این عوارض معمولا زمانی دیده می‌شوند که شربت بیش از مقدار توصیه‌شده مصرف شده باشد.

ب) واکنش‌های آلرژیک

در افراد حساس به گیاه پیچک یا سایر ترکیبات شربت ممکن است علائم زیر مشاهده شود:

خارش یا قرمزی پوست

کهیر

تنگی‌نفس یا خس‌خس (نادر)

در صورت مشاهده هرگونه واکنش آلرژیک، مصرف باید فوراً قطع شود.

ج) اسهال خفیف

به‌دلیل حضور سوربیتول، در برخی افراد با حساسیت گوارشی، احتمال ایجاد اسهال ملایم وجود دارد. این مورد معمولا با تنظیم دوز یا کاهش تعداد دفعات مصرف برطرف می‌شود.

موارد منع مصرف شربت پروسپان

برخلاف بسیاری از داروهای ضدسرفه، پروسپان دامنه منع مصرف محدودی دارد؛ اما برخی شرایط نیاز به دقت بیشتری دارند.

الف) حساسیت یا آلرژی به برگ پیچک یا ساپونین‌ها

هر فردی که سابقه واکنش آلرژیک به گیاه پیچک یا محصولاتی با عصاره پیچک دارد، نباید پروسپان مصرف کند.

ب) عدم تحمل فروکتوز  (Fructose Intolerance)

به‌دلیل وجود سوربیتول، این شربت برای بیمارانی که دچار عدم تحمل ارثی فروکتوز هستند مناسب نیست.

ج) بیماران با مشکلات گوارشی فعال

افرادی که دچار:

التهاب معده

رفلاکس شدید

کولیت

یا سابقه حساسیت گوارشی شدید هستند، باید پروسپان را با احتیاط و زیر نظر پزشک مصرف کنند.

د) کودکان زیر یک سال

برای نوزادان زیر یک سال توصیه نمی‌شود، مگر با تجویز پزشک؛ زیرا این گروه سنی حساسیت بیشتری نسبت به تحریکات تنفسی و گوارشی دارند.

هـ) بارداری و شیردهی

مطالعات انسانی محدودی در این زمینه وجود دارد. به همین دلیل:

در دوران بارداری و شیردهی، فقط با نظر پزشک باید مصرف شود.

زمانی که جایگزین دارویی مناسب‌تر وجود داشته باشد، معمولاً استفاده از آن توصیه نمی‌شود.

چه زمانی باید مصرف را قطع کرد؟

در موارد زیر، ادامه مصرف بدون بررسی پزشکی توصیه نمی‌شود:

تداوم سرفه بیش از یک هفته

اضافه شدن تب یا خس‌خس

بدتر شدن سرفه پس از چند روز مصرف

ظهور علائم آلرژیک

تداخلات دارویی پروسپان با سایر داروهای تنفسی و ضدسرفه

شربت پروسپان انگلهارد به‌عنوان دارویی گیاهی با مکانیسم اثر طبیعی، معمولا تداخلات شدید دارویی ایجاد نمی‌کند؛ بااین‌حال، نادیده گرفتن ترکیبات گیاهی و هم‌زمانی آن با داروهای تنفسی می‌تواند باعث کاهش اثربخشی یا تشدید برخی علائم شود. بنابراین شناخت تداخلات احتمالی به‌ویژه در کودکان، سالمندان یا بیماران با درمان‌های چندگانه—برای مصرف ایمن ضروری است.

تداخل با داروهای ضدسرفه مهارکننده مرکز سرفه (Antitussives)

داروهایی مانند:

دکسترومتورفان  (DM)

کدئین

دیفن‌هیدرامین با اثر ضدسرفه مرکزی

این داروها مرکز سرفه را در مغز مهار می‌کنند؛ درحالی‌که پروسپان خلط‌آور و رقیق‌کننده مخاط است. اگر این دو نوع دارو هم‌زمان مصرف شوند، احتمال دارد:

تخلیه طبیعی خلط مختل شود

خلط غلیظ در راه‌های هوایی باقی بماند

خطر تجمع ترشحات و تشدید سرفه افزایش یابد

بنابراین ترکیب پروسپان با ضدسرفه‌های مرکزی توصیه نمی‌شود مگر با تجویز پزشک.

تداخل با داروهای خلط‌آور و رقیق‌کننده مخاط  (Mucolytics)

مواردی مثل:

استیل‌سیستئین  (NAC)

برم‌هگزین

آمبروکسول

پروسپان هم خاصیت رقیق‌کننده مخاط دارد، بنابراین مصرف هم‌زمان با داروهای دیگر ممکن است باعث:

افزایش بیش‌ازحد رقت مخاط

افزایش حجم ترشحات

نیاز به سرفه‌های بیشتر برای تخلیه

اگرچه خطر جدی ندارد؛ اما معمولا مصرف تک‌دارویی کافی است و هم‌زمانی ممکن است فقط باعث ناراحتی بیمار شود.

تداخل با برونکودیلاتورها (Bronchodilators)

داروهایی مانند:

سالبوتامول

ایپراتروپیوم

فورموترول

پروسپان خودش اثر ملایم بازکنندگی برونش دارد. ترکیب آن با برونکودیلاتورها معمولا بی‌خطر است و حتی می‌تواند در برونشیت یا سرفه‌های اسپاستیک کمک‌کننده باشد؛ اما باید توجه داشت:

مصرف هم‌زمان باعث هم‌پوشانی اثرات و احتمال تپش قلب یا بی‌قراری (در افراد حساس) می‌شود.

در بیماران آسمی، تنظیم دقیق دوز داروهای استنشاقی ضروری است.

در مجموع، این ترکیب مجاز ولی با احتیاط است.

تداخل با آنتی‌بیوتیک‌ها

پروسپان با آنتی‌بیوتیک‌ها مانند آموکسی‌سیلین، آزیترومایسین، سفیکسیم تداخل مهمی ندارد؛ اما باید توجه کرد:

اگر سرفه ناشی از عفونت باکتریایی باشد، پروسپان به‌تنهایی کافی نیست.

آنتی‌بیوتیک باید طبق تشخیص پزشک و به‌صورت کامل مصرف شود.

تداخل با آنتی‌هیستامین‌ها و داروهای ضدحساسیت

داروهایی مانند:

لوراتادین

سیتریزین

فکسوفنادین

این داروها خاصیت خشک‌کننده مخاط دارند، درحالی‌که پروسپان خلط‌آور است. مصرف هم‌زمان مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اما ممکن است اثرات یکدیگر را تعدیل کنند.

در سرفه‌های آلرژیک، این ترکیب معمولا مفید و قابل‌توصیه است.

تداخل با کورتیکواستروئیدهای استنشاقی

مانند:

بودزوناید

فلوتیکازون

هیچ تداخل مهمی در سطح دارویی گزارش نشده است. این ترکیب اغلب در درمان التهاب شدید برونشیت یا سرفه‌های طولانی‌مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نکات کلی و احتیاط‌های مصرف هم‌زمان

پروسپان را با ضدسرفه‌های مهارکننده مرکز سرفه همزمان مصرف نکنید.

در صورت مصرف چند داروی تنفسی، بهتر است فاصله ۲–۳ ساعته رعایت شود.

در کودکان، مصرف هم‌زمان دو داروی خلط‌آور معمولاً ضروری نیست.

در صورتی که بیمار آسم یا COPD دارد، بهتر است قبل از مصرف هم‌زمان با برونکودیلاتورها مشورت شود.

نحوه نگهداری شربت پروسپان

دمای مناسب نگهداری

بهترین دما برای نگهداری شربت پروسپان ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد (دمای اتاق) است.

دارو نباید در یخچال نگهداری شود، مگر با توصیه پزشک یا داروساز.

از قرار دادن شربت در محیط‌های گرم مثل داخل خودرو یا نزدیک وسایل گرمایشی جدا خودداری کنید.

دور از نور مستقیم خورشید

قرارگیری در نور خورشید می‌تواند:

باعث تجزیه مواد فعال گیاهی

تغییر رنگ شربت

و کاهش اثربخشی آن شود.

بهتر است شربت در کابینت بسته، قفسه دارو یا جعبه کمک‌های اولیه قرار گیرد.

نگهداری دور از رطوبت

رطوبت زیاد می‌تواند باعث تغییر کیفیت ظرف و برچسب، و حتی اثر روی پایداری دارو شود.

محیط مناسب:

اتاق خواب

داروخانه خانگی

قفسه‌های خشک و بدون بخار (حمام یا آشپزخانه بهترین گزینه نیست).

نگهداری شیشه بعد از باز شدن

پس از اولین بار باز کردن درِ شربت:

در را کاملا محکم ببندید.

دارو را در حالت ایستاده نگه دارید تا نشت نکند.

شربت باید طی ۳ ماه پس از بازشدن مصرف شود؛ پس از این مدت کیفیت آن تضمین‌شده نیست.

دور از دسترس کودکان

با وجود گیاهی بودن، مصرف بیش از حد آن می‌تواند موجب ناراحتی گوارشی یا واکنش حساسیتی شود.

دارو را در جایی قرار دهید که کودکان نتوانند به آن دسترسی داشته باشند.

به تاریخ انقضا توجه کنید

قبل از مصرف، همیشه تاریخ انقضا را بررسی کنید.

شربت‌های گیاهی به‌خصوص پس از باز شدن، نسبت به گرما و زمان حساس‌تر هستند و باید در بازه توصیه‌شده مصرف شوند.