آیا مکملهای ویتامین D3 میتوانند خطر سکته قلبی مجدد را نصف کنند؟
پژوهشگران مرکز درمانی اینترمونتین هلث (Intermountain Health) در سالت لیک سیتی، در مطالعهای جدید تأثیر مصرف مکمل ویتامین D3 را بر افرادی که پیشازاین سابقه حمله قلبی داشتهاند، زیر ذرهبین قرار دادند.
نکته متمایز و کلیدی این پژوهش آن بود که محققان بهجای تجویز یک دوز یکسان برای همه، میزان ویتامین D3 را دقیقاً بر اساس نیازهای بدنی هر شرکتکننده تنظیم کردند. نتیجه شگفتانگیز بود: مصرف ویتامین D3 با این روش، ممکن است خطر وقوع دومین حمله قلبی را بهشکل قابلتوجهی کاهش دهد.
همانطور که میدانید، ویتامین D نقشی حیاتی در حفظ سلامت عمومی بدن دارد؛ از استحکام استخوانها گرفته تا تقویت سیستم ایمنی و بهبود عملکرد عضلات و اعصاب، همگی به این ویتامین وابستهاند.
اکنون محققان با دقت بیشتری در حال بررسی تأثیر ویتامین D بر سلامت قلب هستند. اگرچه مطالعات مشاهدهای در گذشته نشان داده بود که پایین بودن سطح این ویتامین با مشکلات قلبی-عروقی ارتباط دارد، اما نتایج آزمایشهای بالینی قبلی کمی ضدونقیض بود.
در همین راستا، محققان اینترمونتین هلث کارآزمایی جدیدی را روی بیمارانی که سابقه حمله قلبی داشتند، اجرا کردند. آنها سطح ویتامین D خون شرکتکنندگان را بهصورت مداوم پایش کرده و دوز مکمل را طوری تغییر میدادند که سطح این ویتامین در بدن افراد، در طول دوره آزمایش در حالت بهینه باقی بماند.
نتیجه این روش درمانی بسیار امیدوارکننده بود: خطر تکرار حمله قلبی در این گروه، نسبت به کسانی که مکمل دریافت نکرده بودند، به نصف کاهش پیدا کرد.
این مطالعه در نشستهای علمی انجمن قلب آمریکا (American Heart Association Scientific Sessions) در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) ارائه شده است، اما نتایج نهایی آن هنوز در ژورنالهای دارای داوری همتا (Peer-reviewed) منتشر نشده است.
تمرکز بر نیازهای فردی به D3 برای محافظت از قلب
طبق توصیهی هیئت غذا و تغذیه (Food and Nutrition Board)، بزرگسالان بین ۱۸ تا ۷۰ سال باید روزانه ۶۰۰ واحد بینالمللی (IU) ویتامین D دریافت کنند.
منبع اصلی تأمین ویتامین D3 نور خورشید است، اما میتوان آن را از طریق مکملها و برخی مواد غذایی مانند غلات غنیشده، شیر و ماهیهای چرب (مثل سالمون، تن و ماهی خالمخالی) نیز دریافت کرد.
کمبود ویتامین D معمولاً ناشی از قرار نگرفتن کافی در معرض نور خورشید، رژیم غذایی نامناسب یا برخی شرایط پزشکی خاص است. پزشکان با یک آزمایش خون ساده این کمبود را تشخیص میدهند و ممکن است دوزهای بالایی از مکمل D3 را تجویز کنند.
علاقه پژوهشگران به فواید قلبی ویتامین D3 روزبهروز بیشتر میشود. دانشمندان در این مطالعه خاص، تمرکز خود را بر این گذاشتند که آیا «درمان هدفمند» با ویتامین D3 میتواند به بیمارانی که سکته قلبی را پشت سر گذاشتهاند کمک کند یا خیر.
محققان متوجه شدند که ناهماهنگی در نتایج آزمایشهای بالینی گذشته، احتمالاً به این دلیل بوده است که به همه شرکتکنندگان، فارغ از سطح ویتامین بدنشان، یک دوز ثابت داده میشد. بنابراین تصمیم گرفتند بهجای رویکرد «یک نسخه برای همه»، استراتژی تنظیم دوز بر اساس نیاز فردی را امتحان کنند.
در کارآزمایی موسوم به تارگت-دی (TARGET-D)، شرایط زیر حاکم بود:
- میانگین سنی شرکتکنندگان ۶۳ سال بود.
- اکثر ۶۳۰ شرکتکننده مرد بودند.
- همه افراد نهایتاً یک ماه پس از تجربه حمله قلبی وارد مطالعه شده بودند.
پژوهشگران شرکتکنندگان را بهطور تصادفی به دو گروه کنترل و گروه دریافتکننده درمان هدفمند تقسیم کردند.
جالب است بدانید در زمان شروع مطالعه، ۸۷ درصد از شرکتکنندگان دچار کمبود ویتامین D بودند. میانگین سطح ویتامین D در افراد ۲۷ نانوگرم در میلیلیتر (ng/ml) بود، درحالیکه هدف محققان رساندن این عدد به ۴۰ نانوگرم در میلیلیتر بود.
به همین دلیل، برای نزدیک به ۶۰ درصد از شرکتکنندگان، دوز اولیه و بالای ۵۰۰۰ واحد ویتامین D3 تجویز شد.
تیم تحقیق در تمام طول مطالعه سطح ویتامین D3 افراد را زیر نظر داشت تا مطمئن شود در محدوده هدف باقی میماند. هرگاه سطح ویتامین فردی از حد مجاز پایینتر میآمد، بلافاصله مکمل دریافت میکرد تا دوباره به وضعیت مطلوب بازگردد.
کاهش چشمگیر خطر سکته مجدد در مصرفکنندگان D3
محققان تمام رویدادهای مهم قلبی-عروقی شامل مرگ، حمله قلبی، بستری شدن به دلیل نارسایی قلبی و سکته مغزی را ثبت کردند.
اگرچه در مجموعِ حوادث قلبی تفاوت معناداری بین دو گروه دیده نشد، اما آمار مربوط به «حملات قلبی مجدد» خیرهکننده بود: گروهی که تحت درمان هدفمند با ویتامین D3 بودند، نصف گروه کنترل دچار حمله قلبی مجدد شدند.
آمارها نشان میدهد نرخ بروز حمله قلبی مجدد در گروه تحت درمان ۳.۸ درصد بود، درحالیکه این رقم در گروه کنترل به ۷.۹ درصد رسید.
در مجموع، اگرچه نتایج نشان میدهد که شاید مکملتراپیِ هدفمند تمام مشکلات قلبی را حل نکند، اما توانسته است ریسک تکرار حملات قلبی را بیش از ۵۰ درصد کاهش دهد. تیم تحقیقاتی قصد دارد برای اطمینان بیشتر، این آزمایش را در مقیاس بزرگتری تکرار کند.
نیاز به مطالعات وسیعتر برای تأیید نهایی
دکتر چنگ-هان چن (Cheng-Han Chen)، متخصص اینترونشنال کاردیولوژی و مدیر پزشکی برنامه قلب ساختاری در مرکز پزشکی سدلبک مموریالکر (MemorialCare Saddleback)، که البته در این پژوهش شرکت نداشت، در گفتگو با «مدیکال نیوز تودی» دیدگاه خود را مطرح کرد.
دکتر چن توضیح داد که هرچند تحقیقات گذشته سطح بالای ویتامین D را با کاهش بیماریهای قلبی مرتبط میدانستند، اما «به نظر میرسد رابطه بین ویتامین D3 و سلامت قلب بیشتر از نوع همبستگی است تا رابطه علت و معلولی.»
او خاطرنشان کرد که ویتامین D3 همچنان میتواند فوایدی برای سیستم قلبی-عروقی داشته باشد، از جمله «کاهش التهاب و پایین آوردن فشار خون». بااینحال، او تأکید کرد که شواهد علمی هنوز کاملاً یکدست نیستند.
او افزود: «اگر مطالعات بزرگتر تأیید کنند که درمان هدفمند با ویتامین D3 واقعاً خطر عود حملات قلبی را کم میکند، این یک دستاورد بسیار بزرگ و بااهمیت خواهد بود.»
دکتر لوئیس مالینو (Louis Malinow)، مدیر آموزش و تعالی بالینی در امدیویآیپی (MDVIP) و عضو بورد تخصصی لیپیدشناسی بالینی آمریکا نیز نظر مشابهی دارد.
دکتر مالینو که او نیز در این تحقیق نقش نداشت، گفت: «من نویسندگان این مقاله را تحسین میکنم؛ چراکه آنها اولین کسانی بودند که در کارآزمایی خود یک سطح مشخص و دقیق از ویتامین D را هدف قرار دادند. بسیاری از آزمایشهای قبلی شکست خوردند چون بدون چک کردن سطح خون، برای همه بیماران یک دوز ثابت تجویز میکردند.»
دکتر مالینو درباره مکانیسم احتمالی اثرگذاری ویتامین D3 بر کاهش حملات قلبی گفت که رفع کمبود این ویتامین ممکن است سلامت شریانها را بهبود ببخشد:
«این کار میتواند فشار خون و التهاب را که هر دو نقش مهمی در بیماریهای قلبی دارند، کاهش دهد.»
او همچنین معتقد است اگر اصلاح سطح ویتامین D از سنین پایینتر و در درازمدت انجام شود، ممکن است نتایج حتی بهتری داشته باشد.
وی در پایان گفت: «من بسیار مشتاقم که نتیجه یک مطالعه طولانیمدتتر را ببینم؛ مطالعهای روی بیماران با ریسک بالا که هنوز دچار حادثه قلبی نشدهاند (پیشگیری اولیه)، با هدف رساندن سطح ویتامین D به حدود ۶۰ نانومول در لیتر، و مقایسه آنها با گروهی که کمبود ویتامین دارند.»
بازنشر
