تداخل داروییهای رایج در فصل سرما که کمتر به آن توجه میشود
زمستان فصل زیباییهاست، اما برای افرادی که با بیماریهای قلبی و عروقی دست و پنجه نرم میکنند، میتواند چهرهای خشن و بیرحم داشته باشد. تصور کنید شبهنگام با گلودرد و آبریزش بینی از خواب بیدار میشوید و اولین کاری که میکنید، رفتن به سراغ جعبه داروهاست تا قرصی برای تسکین علائم پیدا کنید. این سناریویی است که هزاران بار تکرار میشود اما کمتر کسی به خطرات پنهان پشت آن فکر میکند. برای یک فرد عادی، خوردن یک قرص سرماخوردگی بزرگسالان یا یک کپسول ژلوفن شاید تنها راهحل سریع به نظر برسد، اما برای کسی که داروهای فشار خون یا نارسایی قلبی مصرف میکند، همین تصمیم ساده میتواند آغازی بر یک بحران جدی پزشکی باشد. متأسفانه آمارها نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از مراجعات اورژانسی در فصلهای سرد سال، نه به خاطر خود ویروس آنفلوانزا یا سرماخوردگی، بلکه ناشی از تداخلات دارویی ناخواسته و افزایش ناگهانی فشار خون در اثر مصرف داروهای بدون نسخه است. این داروها که ما آنها را بیخطر میپنداریم، در بدن یک بیمار قلبی مانند یک بمب ساعتی عمل میکنند.
آگاهی از این تداخلات دیگر یک توصیه ساده نیست، بلکه ضرورتی حیاتی برای حفظ جان به شمار میآید. بسیاری از بیماران تصور میکنند چون پزشک داروی فشار خون برایشان تجویز کرده، بدنشان در برابر نوسانات فشار ایمن شده است، غافل از اینکه برخی ترکیبات شیمیایی موجود در داروهای ضد احتقان میتوانند تمام اثرات درمانی داروهای قلبی را خنثی کنند. در این مقاله قرار نیست تنها شما را بترسانیم، بلکه هدف این است که با نگاهی دقیق و موشکافانه به قفسه داروها نگاه کنیم و یاد بگیریم چطور میتوان بدون به خطر انداختن سلامت قلب، از شر علائم آزاردهنده سرماخوردگی خلاص شد. شما میتوانید با مراجعه به داروخانه آنلاین داروتامین اطلاعات دقیقی درباره داروها و مکملهای مجاز کسب کنید، اما پیش از آن بیایید مکانیزم این تداخلات پیچیده را بررسی کنیم.
مکانیسم اثر داروهای ضداحتقان و افزایش فشار بر دیواره رگها
یکی از شایعترین علائم سرماخوردگی گرفتگی بینی است که تنفس را دشوار میکند و کلافگی شدیدی به همراه دارد. برای رفع این مشکل، داروسازان از ترکیباتی به نام دکونژستانت یا ضداحتقان استفاده میکنند که معروفترین آنها سودوافدرین و فنیلافرین هستند. این مواد با تحریک گیرندههای خاصی در عروق خونی بینی، باعث انقباض آنها میشوند. وقتی رگهای متورم داخل بینی جمع میشوند، راه هوایی باز میشود و فرد احساس راحتی میکند. تا اینجا همه چیز عالی به نظر میرسد، اما مشکل بزرگ اینجاست که این داروها هوشمند نیستند و نمیتوانند تشخیص دهند که فقط باید رگهای بینی را منقبض کنند. وقتی شما یک قرص سرماخوردگی حاوی سودوافدرین میخورید، این ماده وارد جریان خون شده و به تمام نقاط بدن سفر میکند. نتیجه این سفر، انقباض عروق در سایر اندامها و از همه مهمتر، انقباض شریانهای اصلی بدن است.
برای کسی که سیستم قلبی و عروقی سالمی دارد، این انقباض موقت شاید تغییر محسوسی ایجاد نکند، اما داستان برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا کاملاً متفاوت است. قلب این افراد برای پمپاژ خون به داخل رگهایی که حالا تنگتر شدهاند، باید با قدرت بسیار بیشتری کار کند. این فشار مضاعف دقیقاً برعکس کاری است که داروهای کاهنده فشار خون انجام میدهند. در واقع شما با مصرف یک قرص ضداحتقان، عملاً اثر داروی فشار خون خود را خنثی میکنید و بدن را در وضعیت جنگی قرار میدهید. پایش مداوم وضعیت سلامت با استفاده از یک دستگاه فشار خون دقیق در منزل میتواند به شما نشان دهد که چگونه حتی یک دوز از این داروها میتواند اعداد نمایشگر را به سمت محدوده خطرناک قرمز سوق دهد. خطر زمانی جدیتر میشود که بدانیم این افزایش فشار خون اغلب بدون علامت ظاهری رخ میدهد و فرد زمانی متوجه فاجعه میشود که دچار درد قفسه سینه یا تنگی نفس شدید شده است.
مسکنهای رایج و نبرد پنهان با کلیه و قلب
وقتی بدندرد و تب به سراغمان میآید، ناخودآگاه دستمان به سمت مسکنهای غیرواستروئیدی ضدالتهاب یا همان NSAIDها میرود. نامهایی مثل ایبوپروفن، ناپروکسن و دیکلوفناک برای همه ما آشنا هستند و در هر خانهای پیدا میشوند. این داروها در تسکین درد و کاهش التهاب معجزه میکنند، اما مکانیسم عمل آنها برای بیماران قلبی و کلیوی میتواند دردسرساز باشد. این مسکنها با مهار تولید پروستاگلاندینها کار میکنند؛ موادی که مسئول ایجاد درد و التهاب هستند. اما پروستاگلاندینها نقش مهم دیگری هم دارند و آن گشاد نگه داشتن عروق خونی کلیه است تا خونرسانی به این عضو حیاتی به درستی انجام شود. وقتی شما این داروها را مصرف میکنید، خونرسانی به کلیه کاهش پیدا میکند و کلیه که مسئول تصفیه خون و دفع آب و نمک اضافی است، در انجام وظیفه خود دچار اختلال میشود.
نتیجه مستقیم این اختلال، حبس شدن آب و سدیم در بدن است. برای یک بیمار دچار نارسایی قلبی که قلبش توانایی پمپاژ حجم بالای مایعات را ندارد، احتباس آب به معنی تجمع مایع در ریهها و ورم کردن پاهاست. علاوه بر این، حجم خون بالا میرود و فشار خون افزایش پیدا میکند. مطالعات متعددی نشان دادهاند که مصرف مداوم NSAIDها میتواند ریسک سکتههای قلبی را در بیماران پرخطر افزایش دهد. نکته ترسناکتر اینجاست که این مسکنها تداخل مستقیمی با برخی دستههای دارویی فشار خون مانند مهارکنندههای آنزیم تبدیلکننده آنژیوتانسین (ACE inhibitors) و دیورتیکها (ادرا آورها) دارند. به بیان ساده، مسکنها اجازه نمیدهند داروهای قلبی کارشان را انجام دهند. اگر درد عضلانی ناشی از سرماخوردگی امانتان را بریده است، شاید استفاده از روشهای موضعی یا محصولات گرما درمانی مانند کیسههای آب گرم یا چسبهای ضددرد گزینهی بسیار عاقلانهتری نسبت به بلعیدن قرصهایی باشد که کلیه و قلب شما را تحت فشار قرار میدهند.
آنتیهیستامینها و خطراتی فراتر از خوابآلودگی
آبریزش بینی و عطسههای پیدرپی ما را به سمت قفسه آنتیهیستامینها هدایت میکند. داروهایی مثل کلرفنیرامین، دیفنهیدرامین و برومفنیرامین که در بسیاری از قرصهای ترکیبی سرماخوردگی هم وجود دارند، نسل اول آنتیهیستامینها هستند. این داروها با خشک کردن ترشحات بینی به بهبود علائم کمک میکنند، اما عوارض جانبی آنها برای سالمندان و بیماران قلبی فراتر از یک خشکی دهان ساده یا خوابآلودگی است. یکی از تأثیرات سیستمیک این داروها، افزایش ضربان قلب یا تاکیکاردی است. برای کسی که دچار آریتمی (نامنظمی ضربان قلب) است یا از داروهایی مثل بتابلاکرها برای کنترل ضربان قلب استفاده میکند، این افزایش ضربان میتواند تعادل دارویی را به هم بزند و حتی باعث بروز تپش قلبهای خطرناک شود.
مشکل دیگر آنتیهیستامینهای قدیمی، اثرات آنتیکولینرژیک آنهاست که باعث احتباس ادرار میشود. این مسئله به خصوص در مردان سالمندی که مبتلا به بزرگی خوشخیم پروستات هستند، میتواند به یک وضعیت اورژانسی منجر شود که نیاز به سونداژ داشته باشد. حبس ادرار خود باعث درد شدید و افزایش رفلکسی فشار خون میشود که برای یک بیمار قلبی اصلاً خبر خوبی نیست. اگر بیمار قلبی هستید و همزمان مشکلاتی نظیر بزرگی پروستات دارید، انتخاب داروی مناسب بسیار پیچیده میشود و شاید لازم باشد به جای درمانهای خودسرانه، سراغ تقویت عمومی بدن با استفاده از مکملهای تخصصی آقایان بروید که با نظر پزشک تجویز شدهاند تا از اساس کمتر دچار بیماری شوید. در صورت نیاز مبرم به آنتیهیستامین، معمولاً پزشکان نسلهای جدیدتر این داروها را پیشنهاد میکنند که عوارض قلبی و ادراری کمتری دارند، اما باز هم مشورت با متخصص قلب و عروق پیششرط اصلی مصرف است.
گیاهان دارویی بیخطر نیستند؛ هشداری درباره شیرینبیان و جینسینگ
یک باور غلط و بسیار رایج در فرهنگ عمومی ما وجود دارد که میگوید «داروی گیاهی اگر فایده نداشته باشد، ضرر هم ندارد». این جمله یکی از خطرناکترین افسانههای پزشکی است، بهویژه برای بیماران قلبی. گیاهان دارویی حاوی مواد مؤثره قدرتمندی هستند که دقیقاً مانند داروهای شیمیایی بر بدن اثر میگذارند. یکی از پرکاربردترین گیاهان در درمان سرفه و گلودرد، ریشه شیرینبیان است که در بسیاری از شربتهای گیاهی سینه و حتی دمنوشهای سنتی یافت میشود. شیرینبیان حاوی مادهای به نام گلیسیریزین است که عملکردی شبیه به هورمون آلدوسترون در بدن دارد. این ماده باعث میشود کلیهها سدیم را بازجذب کرده و پتاسیم را دفع کنند. نتیجه این فرآیند، افزایش شدید فشار خون و کاهش سطح پتاسیم خون است.
کاهش پتاسیم برای بیمارانی که داروی دیگوکسین (برای نارسایی قلبی) مصرف میکنند، میتواند کشنده باشد و مسمومیت با دیگوکسین را رقم بزند. همچنین گیاهانی مانند جینسینگ که برای افزایش انرژی و تقویت ایمنی در دوران بیماری مصرف میشوند، میتوانند فشار خون را بالا ببرند و با داروهای رقیقکننده خون مثل وارفارین تداخل ایجاد کنند و خطر خونریزی را افزایش دهند. بنابراین وقتی به سراغ قفسه محصولات گیاهی در داروخانه میروید، حتماً به برچسب ترکیبات دقت کنید و به داروساز بگویید که چه داروهای قلبی مصرف میکنید. طبیعی بودن یک محصول هرگز به معنای ایمن بودن مطلق آن برای همه افراد نیست و گاهی یک فنجان دمنوش غلیظ میتواند تعادل الکترولیتهای بدن یک بیمار قلبی را به هم بریزد.
کوکتلهای دارویی خطرناک در قرصهای ترکیبی سرماخوردگی
راحتی طلبی انسان باعث شده تا شرکتهای داروسازی قرصهای همهکاره یا همان "Cold & Flu" را تولید کنند. این قرصها معمولاً حاوی یک مسکن، یک ضداحتقان، یک آنتیهیستامین و گاهی یک ترکیب ضدسرفه هستند. مصرف یک قرص به جای چهار قرص شاید جذاب به نظر برسد، اما برای بیماران قلبی این داروها حکم یک "کوکتل خطرناک" را دارند. مشکل اصلی اینجاست که شما در این قرصها با دوزهای ثابتی از دارو مواجه هستید که قابل تنظیم نیستند. شاید شما فقط نیاز به مسکن داشته باشید، اما با خوردن این قرص، ناخواسته دوز بالایی از سودوافدرین را هم وارد بدن میکنید که فشار خونتان را بالا میبرد.
علاوه بر این، بسیاری از قرصهای جوشان سرماخوردگی حاوی مقادیر زیادی سدیم (نمک) هستند تا قرص بتواند در آب حل شود و گاز تولید کند. این نمک پنهان برای کسانی که رژیم کمنمک دارند و باید فشار خونشان را کنترل کنند، بسیار مضر است. همچنین کافئین موجود در برخی از این ترکیبات که برای رفع خوابآلودگی اضافه میشود، میتواند ضربان قلب را بالا برده و اضطراب و تپش قلب را تشدید کند. بهتر است بیماران قلبی از مصرف این بمبهای ترکیبی پرهیز کنند و در صورت نیاز، تکتک علائم را با داروهای جداگانه و ایمن درمان کنند. به جای تکیه بر این ترکیبات شیمیایی سنگین، استفاده از مکملهای تقویت سیستم ایمنی پیش از شروع فصل سرما میتواند استراتژی هوشمندانهتری باشد تا بدن با تکیه بر توان خود با ویروسها مقابله کند.
جایگزینهای امن؛ مسیر سبز درمان برای بیماران قلبی
حالا که فهمیدیم چه چیزهایی نباید بخوریم، سوال اصلی اینجاست که پس چطور باید علائم سرماخوردگی را مدیریت کنیم؟ خوشبختانه راهکارهای ایمنی وجود دارد که تداخل چندانی با داروهای قلبی ندارند. اولین و شاید بهترین گزینه برای تسکین درد و تب، استامینوفن ساده است. این دارو برخلاف ایبوپروفن و ژلوفن، باعث افزایش فشار خون یا آسیب به کلیه نمیشود و اگر در دوزهای متعارف مصرف شود، برای کبد هم مشکلی ایجاد نمیکند. البته باز هم باید دقت کرد که دوز مصرفی از حد مجاز روزانه فراتر نرود. برای گرفتگی بینی که یکی از آزاردهندهترین علائم است، شستشوی مداوم بینی با سرم نمکی نرمال سالین یا استفاده از اسپریهای حاوی آب دریا بهترین گزینه است. این روش مکانیکی مخاط را رقیق کرده و بدون وارد کردن مواد شیمیایی منقبضکننده عروق به خون، راه تنفس را باز میکند. شما میتوانید انواع قطره و اسپری بینی ایمن را که پایه غیردارویی دارند، تهیه کنید و بدون نگرانی چندین بار در روز استفاده کنید.
یکی دیگر از روشهای بسیار مؤثر و بیخطر، مرطوب نگه داشتن هوای محیط است. هوای خشک زمستان و سیستمهای گرمایشی منزل باعث خشک شدن مخاط بینی و گلو میشوند که سرفه و احتقان را تشدید میکند. استفاده از یک دستگاه بخور سرد و گرم میتواند رطوبت لازم را تأمین کند، خلط را نرم کرده و تنفس را راحتتر سازد بدون اینکه هیچ بار شیمیایی به بدن تحمیل کند. غرغره آبنمک ولرم هم روشی سنتی اما بسیار کارآمد برای کاهش التهاب گلو و از بین بردن ویروسها در ناحیه حلق است. نوشیدن مایعات گرم فراوان مثل سوپهای رقیق و چای کمرنگ نیز به هیدراته ماندن بدن و دفع سموم کمک شایانی میکند، بدون اینکه فشاری به سیستم قلبی وارد شود.
پیشگیری؛ سنگر اول دفاع با مکملهای مناسب
همیشه شنیدهایم که پیشگیری بهتر از درمان است، اما برای یک بیمار قلبی، پیشگیری "حیاتیتر" از درمان است. هر بار ابتلا به سرماخوردگی یا آنفلوانزا، استرس فیزیولوژیک زیادی به بدن وارد میکند. بنابراین تمرکز اصلی باید بر تقویت سیستم ایمنی باشد تا احتمال ابتلا به حداقل برسد. یکی از مکملهای کلیدی در این زمینه ویتامین C است. اگرچه این ویتامین معجزه نمیکند، اما میتواند طول دوره بیماری و شدت علائم را کاهش دهد. مصرف قرص جوشان ویتامین C البته با در نظر گرفتن میزان سدیم موجود در آن یا استفاده از فرمهای کپسولی، میتواند مفید باشد.
ماده معدنی دیگری که نقش سرباز خط مقدم سیستم ایمنی را بازی میکند، "روی" یا همان زینک است. زینک میتواند از تکثیر ویروسهای سرماخوردگی جلوگیری کند. انواع قرص و کپسول روی (زینک) در بازار موجود است که میتواند در فصلهای سرد سال به عنوان یک مکمل تقویتی با نظر پزشک مصرف شود. ویتامین D هم که کمبود آن در زمستان شایع است، نقش بسیار مهمی در تنظیم پاسخهای ایمنی دارد. چک کردن سطح این ویتامین و مصرف مکمل در صورت کمبود، سد دفاعی بدن را مستحکم میکند. البته نباید فراموش کرد که واکسن آنفلوانزا برای بیماران قلبی یک ضرورت سالانه است و میتواند از بروز بسیاری از این مشکلات و نیاز به مصرف داروهای پرخطر جلوگیری کند.
داروی بیخطر وجود ندارد، مشورت کنید
داستان تداخلات دارویی، داستانی پیچیده و چندلایه است که نمیتوان برای همه افراد نسخهای واحد پیچید. بدن هر انسان واکنشهای متفاوتی نشان میدهد و لیست داروهای مصرفی هر بیمار قلبی با دیگری فرق دارد. آنچه که مسلم است، حذف کردن عنصر «حدس و گمان» از روند درمان است. هیچ دارویی، حتی سادهترین قرصهای مکیدنی گلو، کاملاً خنثی و بیاثر نیستند. فرهنگ مراجعه به داروساز و مشورت گرفتن پیش از خرید هر محصول دارویی باید در بین ما نهادینه شود.
شاید وقت آن رسیده که نگاهی دوباره به قفسه داروهای خانگی خود بیندازید و داروهای پرخطر را از دسترس خارج کنید. به یاد داشته باشید که سلامتی قلب شما گنجینهای است که نباید به بهای تسکین موقت یک آبریزش بینی به خطر بیفتد. اگر در مورد تداخل دارویی خاصی شک دارید یا میخواهید بدانید کدام مکمل برای شرایط شما مناسبتر است، استفاده از خدمات مشاوره رایگان دارویی راهکاری سریع و مطمئن است. زمستان را میتوان با قلبی آرام و بدنی سالم سپری کرد، به شرط آنکه هوشمندانه انتخاب کنیم و خطرات پنهان را جدی بگیریم.
